کد مطلب: 70588
 
پایه‌های لرزان نفت و گاز شیل
کتابی که «بارون‌های نفتی و گازی» دوست ندارند آن‌را بخوانید
 
این به اصطلاح «انقلاب شیل» بر چه پایه‌هایی استوار است؟ وِنونا هوتر در کتاب خود با عنوان «انحصارِ فراکینگ: نبرد برای آینده انرژی و محیط‌زیست»، پایه‌های سیاسی و پیامدهای زیست‌محیطیِ این انقلاب جعلی را به‌خوبی به تصویر می‌کشد. هوتر در کتاب خود با زیگ‌زاگ‌های مداوم، خواننده را از وادی تاریخ به حقوق، از حقوق به سیاست، از سیاست به زمین‌شناسی، از زمین‌شناسی به محیط‌زیست و از محیط زیست به مبارزات جنبش‌های اجتماعیِ از پایین علیه شرکت‌های بزرگ نفتی می‌برد تا نشان دهد که چگونه انحصار شرکت‌های بزرگ نفت و گاز در آمریکا، به آلوده کردن همزمان سیاست و محیط زیست منجر شده است.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۷ مرداد ۱۳۹۵ ساعت ۱۰:۰۰
آمریکا زمانی بزرگ‌ترین تولیدکننده نفت در دنیا بود و تولید نفت این کشور در سال 1970 به بیشترین مقدار آن یعنی 9.6 میلیون بشکه در روز رسید. پس از آن، آمریکا دوره‌ای طولانی از کاهش تولید نفت را پشت سر گذاشت تا این‌که در سال 2008، تولید نفت این کشور به حدود نصف دوران اوج آن رسید. بعد از 2008، تولید نفت آمریکا تنها در ظرف چند سال رشد قابل توجهی را تجربه کرد و در آغاز سال 2015، تولید نفت این کشور نسبت به سال 2008، 80 درصد افزایش یافت. آمریکا تنها طی چند سال، 4.1 میلیون بشکه در روز به تولید نفت خود اضافه کرد و این میزان بیشتر از تولید اضافه‌شده در هر کشور دیگری در دنیا بود!
آمریکا که اکنون به یک تولیدکننده بزرگ نفت خام تبدیل شده بود، طی فشارها ممنوعیت صادرات نفت از این کشور را بعد از 40 سال لغو کرد. اما چه چیزی باعث شد تا چنین دستاوردهایی در صنعت نفت آمریکا رقم بخورد؟ پاسخ قطعاً نفت شیل نیست! نفت شیل مدت‌ها بود که برای بشر کاملاً شناخته‌شده بود. این نفت شیل بود که در قرن هفدهم برای روشن کردن خیابان‌های شهر مودنا در ایتالیا مورد استفاده قرار گرفت. حتی استخراج مدرن نفت شیل در فرانسه در دهه 1830 میلادی و در اسکاتلند در دهه 1840 میلادی آغاز شده بود. این ترکیب تکنولوژی‌های نوینِ مورد استفاده برای استخراج نفت و گاز شیل بود که باعث شد تا به قول برخی «انقلاب نفت و گاز شیل» در آمریکا رقم بخورد: ترکیب شکافت هیدرولیکی (یا فراکینگ) با حفاری افقی باعث شد تا استحصال هیدروکربن‌های محبوس در شیل‌ها یا سنگ‌های رسوبی با سهولت
هوتر در کتاب خود با زیگ‌زاگ‌های مداوم، خواننده را از وادی تاریخ به حقوق، از حقوق به سیاست، از سیاست به زمین‌شناسی، از زمین‌شناسی به محیط‌زیست و از محیط زیست به مبارزات جنبش‌های اجتماعیِ از پایین علیه شرکت‌های بزرگ نفتی می‌برد تا نشان دهد که چگونه انحصار شرکت‌های بزرگ نفت و گاز در آمریکا، به آلوده کردن همزمان سیاست و محیط زیست منجر شده است.
بیشتری انجام گیرد. با استفاده از این تکنولوژی‌ها، در ذخایر غیرمتعارف نفتی، ابتدا چاه‌ها به صورت عمودی حفر می‌شوند و سپس حفر چاه به صورت افقی در سنگ‌های رسوبی حاوی هیدروکربن‌ها، ادامه می‌یابد. با استفاده از شکافت هیدرولیکی، آب، مواد شیمیایی و ماسه با فشار بسیار بالا به مخزن تزریق می‌شود تا در سازندهای زیرزمینی شکاف ایجاد کند و با شکستن سنگ مخزن، نفت و گاز از طریق این شکاف‌ها جریان یافته و به سطح برسد.
اما این به اصطلاح «انقلاب شیل» بر چه پایه‌هایی استوار است؟ وِنونا هوتر در کتاب خود با عنوان «انحصارِ فراکینگ: نبرد برای آینده انرژی و محیط‌زیست»، پایه‌های سیاسی و پیامدهای زیست‌محیطیِ این انقلاب جعلی را به‌خوبی به تصویر می‌کشد. هوتر در کتاب خود با زیگ‌زاگ‌های مداوم، خواننده را از وادی تاریخ به حقوق، از حقوق به سیاست، از سیاست به زمین‌شناسی، از زمین‌شناسی به محیط‌زیست و از محیط زیست به مبارزات جنبش‌های اجتماعیِ از پایین علیه شرکت‌های بزرگ نفتی می‌برد تا نشان دهد که چگونه انحصار شرکت‌های بزرگ نفت و گاز در آمریکا، به آلوده کردن همزمان سیاست و محیط زیست منجر شده است.
هوتر در این کتاب نشان می‌دهد که چگونه مقررات‌زدایی صورت‌گرفته در دوره ریاست‌جمهوری جمهوری‌خواهان، نظیر رونالد ریگان و جورج بوش، به انحصار شکل‌گرفته توسط شرکت‌های بزرگ نفتی کمک شایانی کرده است. همچنین وی نشان می‌دهد که چگونه روسای جمهور دموکرات، نظیر جان اف. کندی، جیمی کارتر، بیل کلینتون و باراک اوباما، با سیاست‌های خود از منافع این انحصارات نفتی حفاظت کرده‌اند. او نشان می‌دهد که چگونه «برنامه انرژی پاکِ» اوباما، به شرکت‌های تولیدکننده گاز طبیعی و از جمله به استفاده گسترده از تکنولوژی شکافت هیدرولیکی، کمک کرده است. در واقع، دولت آمریکا در حوزه سیاست‌گذاری، تکنولوژی و پول به انحصارات نفتی و گازی، یارانه‌های کلانی داده است و این انحصارات متقابلاً با اعمال نفوذ خود در دستگاه‌های مختلف دولتی و ایجاد لابی‌های قدرتمند، موقعیت برتر خود در بخش انرژی ایالات متحده را تحکیم کرده‌اند. این انحصارات نفتی و گازی، به همراه نهادهای مالی مستقر در وال استریت، و نه اعمالِ اراده مردم از طریق دموکراسی، بوده است که بر بخش انرژی آمریکا سیطره یافته است. هورتر از این انحصارات به عنوان «بارون‌های نفتی و گازی که دموکراسی ما و زندگی در این سیاره را به مخاطره می‌افکنند»، یاد می‌کند.
اما اگر این طبقه اشراف جدید، یا «بارون‌های نفتی و گازی»، با لابی‌گری و فاسد کردن فضای سیاست، دموکراسی آمریکا را زیر سیطره برده و آن را معنا تهی می‌کنند، با چه سازوکاری «زندگی در این سیاره را به مخاطره می‌افکنند»؟ در این نقطه است که بحث هورتر به محیط زیست گره می‌خورد. فراکینگ فرآیندی است که طی آن، آب، ماسه و مواد شیمیایی با فشار بسیار زیاد به اعماق زمین پمپ می‌شود، تا سنگ‌های رسوبی حاوی هیدروکربن‌ها شکسته شود و در نتیجه آن، نفت و گاز استخراج شود. هورتر در کتاب خود، با ذکر نمونه‌های بسیار، ثابت می‌کند که این فرآیند برای «هوا، زمین و آب» بسیار خطرناک است. فراکینگ نواحی بزرگی از ایالات
فناوری‌های مورد استفاده برای استحصال نفت و گاز شیل به شدت آب، هوا و زمین را آلوده می‌کنند و با آشکارتر شدن مخاطراتِ زیست‌محیطی فراکینگ، اعتراضات نسبت به آن نیز افزایش خواهد یافت. بنابراین، از حیث زیست‌محیطی نیز نفت و گاز شیل، بنیان‌های استواری ندارند.
متحده آمریکا را آلوده کرده است که هورتر از آن‌ها به‌عنوان «مناطق قربانی» نام می‌برد.
مواد شیمایی مورد استفاده در فراکینگ، سمّی است و از خلال شکاف‌های ایجادشده در این فرآیند، آب آلوده (آب حاوی این مواد سمّی) وارد سفره‌های آب زیرزمینی می‌شود و آن‌ها را آلوده می‌کند. نشت متان یکی دیگر تبعات مخرّبِ فراکینگ است. هورتر در کتاب خود نمونه‌هایی را در تگزاس و دیگر ایالت‌های آمریکا ذکر می‌کند که در آن‌ها ساکنین محلی می‌توانند با آب چاه خود، آتش روشن کنند. انفجار چاه‌های آب یا توصیه به ساکنین محلی مبنی بر عدم نوشیدن از آب چاه‌های خود، دیگر مواردی است که وی با آن‌ها عمق مخاطرات زیست‌محیطی فراکینگ را به ما نشان می‌دهد. و البته کتاب وی گزارشات متعددی از این دست را از «مناطق قربانی» ارائه می‌دهد.
علاوه بر این، فرآیند فراکینگ حجم قابل‌توجهی فاضلاب تولید می‌کند. یکی از روش‌های استفاده از این فاضلاب، این است که مجدداً به اعماق زمین تزریق شود. استفاده از این روش باعث نرم شدن لایه‌های زیر زمین و روان شدن گسل‌ها می‌شود و در نتیجه آن، زمین‌لرزه به وقوع می‌پیوندد. در اوکلاهاما از این روش در ابعاد وسیعی استفاده شده و تعداد زلزله‌ها از سال 2009 تا 2014، 108 برابر شده است. جالب است که منابع گزارشات هورتر، نه نهادها یا مجلات ناشناخته، بلکه سازمان زمین‌شناسی آمریکا، مجله معروف «سایِنس» و نشریات شناخته‌شده‌ای همچون «اویل اند گَس جورنال» هستند.
تبعات زیست‌محیطی فراکینگ نه تنها نتیجه فاسد و آلوده کردن فضای سیاسی آمریکا توسط شرکت‌های بزرگ نفتی و گازی است، بلکه نظر به وحشتناک بودن این تبعات، نشان‌دهنده عمق این فساد سیاسی نیز است. انحصارات بزرگ بخش انرژی آمریکا سعی می‌کنند حقایق علمی را دستکاری کرده و افکار عمومی را با تبلیغات فراوان خود، تحت تأثیر قرار دهند. در واقع آنان با تبلیغات خود، عینی‌ترین واقعیات موجود را لاپوشانی کرده و خود را تطهیر می‌کنند. با این حال، مبارزات بر علیه فراکینگ توسط لایه‌های مختلف جامعه آمریکا سازماندهی شده و نتایجی نیز دربر داشته است. کتاب هورتر، علاوه بر روایتِ تاریخ شکل‌گیری «انحصار فراکینگ»، تاریخ مبارزات مردمی بر علیه فراکینگ را نیز روایت می‌کند؛ مبارزاتی که این روزها، اثرات آن در کمپین انتخاباتی برنی سندرز نیز قابل مشاهده است. فراکینگ در کشورهایی نظیر فرانسه و اسکاتلند ممنوع است و برخی از ایالت‌های آمریکا، نظیر نیویورک، نیز آن را ممنوع کرده‌اند. بالا گرفتن اعتراضات اجتماعی نسبت به این فرآیند استخراج نفت و گاز، ممکن است زمینه‌های فناورانه‌ای که «انقلاب نفت و گاز شیل» بر آن مبتنی است، را به کلی زیر سؤال ببرد.
در آمریکا، از حیث ژئوپلیتیک نیز از
تعداد زیادی از سیاست‌مداران و اندیشکده‌های آمریکایی، بنیان‌های خودکفایی آمریکا در حوزه انرژی را بر نفت و گاز شیل استوار کرده‌اند. آن‌ها بر این نظرند که نفت و گاز شیل، استقلال انرژی آمریکا و لذا امنیت انرژی آن را تأمین می‌کند و دیگری نیازی به تمرکز سیاست خارجی آمریکا بر خاور میانه وجود ندارد
فراکینگ و نفت و گاز شیل، در سال‌های اخیر استفاده‌های زیادی شده است. تعداد زیادی از سیاست‌مداران و اندیشکده‌های آمریکایی، بنیان‌های خودکفایی آمریکا در حوزه انرژی را بر نفت و گاز شیل استوار کرده‌اند. آن‌ها بر این نظرند که نفت و گاز شیل، استقلال انرژی آمریکا و لذا امنیت انرژی آن را تأمین می‌کند و دیگری نیازی به تمرکز سیاست خارجی آمریکا بر خاور میانه وجود ندارد. آن‌ها می‌گویند اکنون که آمریکا با توجه به منابع نفتی و گازی غیرمتعارف خود، به خودکفایی در حوزه انرژی رسیده است، می‌تواند از خاور میانه به سمت شرق آسیا، چرخش کند و در آن‌جا از عروج چین به‌عنوان یک «ابرقدرت نوظهور»، ممانعت به عمل آورد. استراتژی «چرخش به آسیا» و «مهار چین» تا حد زیادی بر نفت و گاز شیل مبتنی است.
اما این استراتژی از یک طرف با کاهش قیمت‌های نفت و گاز، در کوتاه‌مدت، با چالش اساسی مواجه است. کاهش قیمت نفت باعث شده است تا سرمایه‌گذاری‌ها در حوزه نفت و گاز شیل به شدت کاهش یابد و دورنمای «خودکفایی» آمریکا در حوزه انرژی را با چالش مواجه سازد. تعداد دکل‌های حفاریِ فعال در آمریکا، از 1609 عدد در اکتبر 2014 به حدود 330 عدد در اواسط ژوئن 2016 رسیده است و تولید نفت شیل نیز برای هفتمین ماه متوالی، کاهش یافته است. کاهش سرمایه‌گذاری‌ها در میادین غیرمتعارف آمریکا، اثرات خود را به‌زودی در قالب ورشکستگی یا ادغام شرکت‌های فعال در این حوزه و در پی آن، کاهش تولید نفت و گاز، آشکار خواهد کرد.
از طرف دیگر، فناوری‌های مورد استفاده برای استحصال نفت و گاز شیل به شدت آب، هوا و زمین را آلوده می‌کنند و با آشکارتر شدن مخاطراتِ زیست‌محیطی فراکینگ، اعتراضات نسبت به آن نیز افزایش خواهد یافت. بنابراین، از حیث زیست‌محیطی نیز نفت و گاز شیل، بنیان‌های استواری ندارند.
کتاب «انحصارِ فراکینگ: نبرد برای آینده انرژی و محیط‌زیست» در 22 فصل و 384 صفحه نوشته شده است. نویسنده آن وِنونا هوتر، مدیر اجرایی دیدبان غذا و آب (یک سازمان محیط‌زیستی) است. وی پیش از این در سال 2012، کتاب «انحصار غذایی: نبرد بر سر آینده غذا و کشاورزی در آمریکا» را نوشت که کتاب وی با استقبال بسیار گسترده‌ای روبرو شد. کتاب «انحصار فراکینگ» نیز علی‌رغم این که به تازگی و در ژوئن 2016 منتشر شده با استقبال خوبی مواجه شده است. نوامی کلاین، نویسنده معروف کتاب «دکترین شوک»، در مورد این کتاب می‌گوید: «این کتاب بررسی جذاب و جامعِ تهدید فراکینگ است: از عروجِ اولیگارشی سوختِ فسیلی آمریکا گرفته تا موجِ جهانیِ در حال رشدی که با تلاش زیاد به ممنوعیت‌های استفاده از فراکینگ منجر شد. هوتر با استادی تمام میراث دوگانه فراکینگ را آشکار می‌کند: شهرهای ارواح، مناظر سمّی و دچارِ زمین‌لرزه و اتمسفرِ سوزان، از یک طرف، و موج قابل توجهی از شجاعت، مقاومت و قدرتِ در حال عروج جوامع محلی، از طرف دیگر.»

نام کتاب: Frackopoly: The Battle for the Future of Energy and the Environment
نویسنده: Wenonah Hauter
انتشارت: New Press
سال نشر: 2016
Share/Save/Bookmark


نام :
نام خانوادگی:
آدرس ايميل :
نام کاربری :
کلمه عبور:

نفت برنت

۶۳.۷

نفت خام وست تگزاس ( $/ بشکه )

۶۰.۱۲

نفت خام اوپک

۶۱.۵۲

گاز طبیعی- نایمکس Mbtu/$

۳.۱۳

طلا (دلار/ اونس )

۱۲۷۸.۹

سنگ آهن- دلار/تن

۶۲.۷۴

مس- دلار/پوند

۳.۱۵